ӘХМАНОВ Алексей Осип улы
Советлар Союзы Герое
(09.03.1896 – 17.11.1949)
1896 елда 09 мартта Татарстан Республикасының хәзерге Биектау районы Алат авылында туган. Милләте буенча рус.
Белеме.
1920 елда 24 яшьлек кызылармеец А.О.Әхманов Казан шәһәрендә икенче мөселман Кызыл командирлары курсларына укырга җибәрелә.
1933 елдан 1935 елга кадәр ул бронетанк академиясендә укый.
Тормыш юлы.
Бөек Октябрь социалистик революциясе башлангач, Иске патша армиясе солдаты Алексей Әхманов үз теләге белән Кызыл Армия сафларына керә. Кыю, тиз һәм акыллы сугышчы яшь Совет Республикасының дошманнары белән кыю сугышты, Юденич һәм Деникин бандасын җимерде.
20 нче елларда Кызыл Армиядә кораллы көчләрнең яңа төрләре – бронетанк гаскәрләре төзелә. Якташыбыз танкист-командир була. Рота, батальон, ә соңыннан полк белән җитәкчелек итә. Бөек Ватан сугышын А.О. Әхманов дивизия командиры вазыйфасында каршы ала, ул беренче көннән үк гитлерчыларның котырынган һөҗүменә дучар була. Дошман белән каты бәрелешләрдә, сугышчыларны һәм бронетехниканы югалтып, ягулык һәм сугыш кирәк-яраклары булмау сәбәпле, дивизия көнчыгышка чигенергә мәҗбүр була. Ә соңгы танк югалгач һәм тирә-юньдәге боҗра ябылгач, сугышчылар дошманны җәяүлеләр, пулеметлар һәм винтовкалар белән юк итүне дәвам итә. Дошман боҗрасындагы сугышларда, батыр командир каты яралана, әмма ул һаман да үз бүлекчәсе белән җитәкчелек итүен дәвам итә. Үз командирларын кулларына күтәреп, юл буйлап дошманны юк итеп, дивизия сугышчылары коралларын һәм югары әхлакларын саклап, чолганыштан чыга алалар.
Авыр яраларны дәвалап, Әхманов үз танкистларын янә эссе сугышларга алып бара. Днепрда һәм Көньяк Бугада, Яссы һәм Кишинев астында, Румыниядә һәм Венгриядә генерал Әхманов танкистлары үзләренең тиз һөҗүмнәре һәм каты оборона белән дошманның яхшы танк дивизияләрен тар-мар итәләр, туган җирләрен чистарталар һәм фашист илбасарларыннан азат итеп, Европа халыкларына тугандаш ярдәм күрсәтәләр. Яско-Кишинев дошман төркеме тирәсендә боҗра ябылганда, 2 нче Украина фронтының ат-механикалаштырылган төркеме составында Әхмановның танк корпусы Баку юнәлешендә тиз алга китеш белән әйләнә-тирәнең тышкы фронтын сизелерлек читкә этәрде. Шул рәвешле ул гитлерчыларның чигенү юлын өзә һәм дошман кушылмаларының «казан»га эләккән гаскәрләргә ярдәм итү омтылышларын уңышлы кире кага.
Ике сугышта кылган батырлыклары өчен Корпусның күп кенә танкистлары хөкүмәт бүләкләренә лаек була, ә аларның командиры, хәзер инде генерал-лейтенант, Суворов ордены белән бүләкләнә. 1944 елның декабрь ахырында Совет гаскәрләре, шул исәптән Әхманов корпусы да, Венгрия территориясендә 188 меңлек фашистлар төркемен чолгап алалар. Немец командованиесе бу хәл белән килешергә теләмәде. Гитлер сугыш барышын үзе контрольдә тотты. Анда, башка фронтлардан төшереп, гаскәрләргә ярдәмгә биш танк, өч пехота дивизиясе һәм СС танк корпусы җибәрелә. Бер айдан артык дошман төркемен юк итү буенча сугышлар барды. 1945 елның февралендә Венгрия башкаласы Будапешт фашистлардан чистартыла. Бу операциядә, төп юнәлештә булган, генерал Әхмановның танк корпусы безнең гаскәрләрнең Көньяк төркеме белән тоташып, Дунайга кергән дошманның өлешләрен юк итү бурычы иде. Бер сугышта гына да алар 100 танк һәм үзйөрешле җайланмаларны, 59 төрле калибрлы коралны, 1500 дән артык солдат һәм дошман офицерын юк иткәннәр. Бу сугышларда генерал А.О. Әхмановның улы, танк взводы командиры Виктор Әхманов, катнашкан, ул Казан танк училищесын тәмамлаган. Сугышны малае капитан дәрәҗәсендә тәмамлый. 1947 елда Минск шәһәрендә бандеровчыларга каршы көрәштә алынган яралар нәтиҗәсендә вафат була.
Әхмәнов 11 ноябрьда 1949 елда вафат була. Минскида җирләрнә.
Бүләкләр.
1945 елның 18 апрелендә А.О. Әхмановка СССР Югары Советы Президиумы Указы белән Советлар Союзы Герое исеме бирелә.
Ике Ленин ордены, ике Кызыл Байрак ордены, I дәрәҗә Кутузов, II дәрәҗә Суворов ордены, медальләр белән бүләкләнгән.
Мәңгеләштерү чаралары.
Бюст:
Район үзәгендә «Дан Аллеясы» мемориаль комплексында герой – Алексей Осип улына бюст куелган.
Мәңгеләштерүнең башка чаралары:
- Татарстан Республикасы Дәүләт музеенда Геройның хәрби регалияләре саклана;
- Алат авылының үзәк урамы якташ герой Алексей Әхманов исемен йөртә;
- Алат авылының мәктәбе якташ герой Алексей Әхманов исемен йөртә;
- Алат авылының мәктәбенең бер отряды Герой исеме белән аталган.