ЛИПАТОВ Николай Дмитрий улы
Советлар Союзы Герое
(19.05.1916 – 13.08.1944)
1916 елда хәзерге Биектау районы Тимошкино авылында туган, анда аның балалар һәм яшүсмер еллары узган. Милләте буенча рус. 1940 елда Липатовлар гаиләсе Дәрвишләр бистәсенә күчә. Монда Николай шоферга укый башлый. Аннары заводка керә һәм җыючы-механик һөнәре белән мавыга.
Тормыш юлы.
1942 елның язында Николай Липатов Кызыл Армия сафларына алына. Бу хәбәрне ул шатланып кабул итә. Ватанны Саклаучы! Бу хөрмәттән югарырак нәрсә булырга мөмкин?! Ул шулай дип уйлады. Кыска гына вакыт эчендә Николай телефон эшен өйрәнде һәм элемтәче булды. Дивизиянең артиллерия полкында телефонист булып хезмәт итә башлады.
Бу куркыныч көннәрдә аңа күп нәрсә кичерергә туры килде. Ул чигенү ачысын да, җиңү шатлыгын да белде. Алтынчы батарея командиры, яңа килгән Липатовтан бик канәгать була. Әйе, моның өчен бөтен сәбәпләр дә бар иде: Николай телефон чыбыклары белән тиз йөгереп, ачык җирне әйләнеп чыгып, зыян килгән урыннарны тиз табып, аларны ясый белгән. Мәскәү янындагы каты сугышлардан соң якташыбыз хезмәт иткән полк Смоленск өлкәсе шәһәрләрен, авылларын азат итә. Яшь сугышчы фашистлар качканнан соң, торак пунктлар урынында көл генә калуын, йортлар урынында мич торбалары гына чыгуын күрә. Солдатның йөрәге нәфрәтләнә барды. Бу сугышларда күрсәткән батырлыгы өчен ул күп медальләр белән бүләкләнде һәм дивизия командасыннан берничә рәхмәт хаты алды. Бер елдан соң артиллерия полкы Поляк халкын азат итүдә катнаша. Дошманны куарга һәм үз оясына кертергә кирәк иде. Кызыл Армия сугышчылары йөзләгән Поляк авылларын азат иткәннәр инде. «Варшава Бирәсең! Берлин Бирәсең!» безнең көрәшчеләр шундый тавыш белән алга омтылды. Солдатларның һәм офицерларның йөрәкләре җиңү шатлыгы белән тулды. Ләкин дошман тешләнде, контрһөҗүмнәргә күчте. Грабув авылы янында 1944 елның 13 августында алтынчы батарея немец пехота отрядының көчле һөҗүменә эләгә. Артиллеристлар дошманга снарядларның үлемле утын китерделәр. Фашистлар зур югалтуларга дучар булды, шулай да алар безнең пехота оборона линияләрен өзеп, артиллерия батареясына якынлаша алды. Дошман ягына снарядлар сирәгрәк оча башлый, һәм ниһаять, соңгы корал туктап калган. Артиллеристлар геройларча көрәште. Ә немецлар барыбер алга киттеләр. Фашистларның чылбырлары күзәтү пунктына якынлаша инде. Дошман пулеметчысы якынлашты. Хәзер үлем уты кабызыла. «Коммунистлар, алга!», – дип ротаның парторг тавышы яңгырагач, сугышчылар дошманга ташланды. Кул көрәше башланды. Немецлар чигенә башлады. Көтмәгәндә дошман пулеметын атуы башлады. Безнең сугышчылар ятып калырга мәҗбүр булдылар. Николай Липатов, яшерен урыннан торып, пулеметка граната ташлый, әмма пулеметның соңгы ату чираты данлы сугышчыны яралый. Соңгы көченнән Николай пулемет өстенә ташланды һәм аны күкрәк белән япты. Сугышчылар һөҗүмгә күтәрелде. Дошман юк ителде. «Аның үлеме җиңү алып килде!» – Липатов турында дивизион газеталарда шулай язылды. Якташыбыз Николай Липатов вафат булды. Ул Александр Матросовның батырлыгын кабатлады һәм үлемсезлеккә китте. Аны Польшаның Грабщизна авылында җирлиләр.
Бүләкләр.
СССР Югары Советы Президиумының 1944 елның 26 октябрендәге Указы белән Липатов Николай Дмитрий улына үлгәннән соң Советлар Союзы Герое исеме бирелә.
Ленин орденнары, Кызыл Байрак орденнары, медальләр белән бүләкләнгән.
Мәңгеләштерү чаралары.
Бюст:
- Казан шәһәрендә Дәрвишләр бистәсендә Липатов исемен йөрткән урамда геройга бюст куелган;
- Шәпше авылындагы мәктәп бинасы алдында бюст куелган;
- Биектау тимер юл станциясенең район үзәгендә «Дан Аллеясы» мемориаль комплексында герой Николай Дмитрий улы Липатовка бюст куелган.
Мәңгеләштерүнең башка чаралары:
- Казан шәһәрендә Дәрвишләр бистәсендә урам Николай Липатов исемен йөртә;
- Казан шәһәренең 22нче мәктәбе Н.Липатов исемен йөртә;
- ТР Биектау муниципаль районының Шәпше авылындагы урам аның исемен йөртә.